Een lang bruin lint strekt zich uit tussen Afrika en de Atlantische Oceaan, en wetenschappers maken zich zorgen.

Vanuit het raam van een klein onderzoeksvliegtuig ziet de Atlantische Oceaan er vreemd gehavend uit.
Waar je een eindeloze blauwe vlakte verwacht, strekt zich een troebele bruine band uit van de kust van West-Afrika tot ver richting de horizon, alsof iemand met een vuile kwast over de oceaan heeft gesleept.

De piloten spreken zachtjes via de headsets. Beneden deint een drijvend tapijt van zeewier - kilometers breed - mee op elke golfslag, breekt het de golven, kleurt het het water, slokt het het licht op.

Op satellietschermen aan land verschijnt diezelfde strook als een lange, koffiekleurige littekenlijn die tussen continenten door buigt.

Wetenschappers hebben het een naam gegeven.
En ze beginnen zich zorgen te maken over wat het zegt over de planeet.

Vanuit de ruimte ziet de oceaan er gekneusd uit

Zoom in op recente satellietbeelden van de Atlantische Oceaan en je ziet het meteen: een uitgestrekte, roestbruine gordel die zich over duizenden kilometers uitstrekt tussen West-Afrika en de Amerika’s.
Dit is de Great Atlantic Sargassum Belt: een drijvend continent van zeewier dat nu bijna elk jaar opduikt.

Van bovenaf lijkt het bijna mooi - een aardse streep in een universum van blauw.
Van dichtbij is het iets totaal anders.
Dikke klonten sargassum klitten samen en vormen vlotten die groot genoeg zijn om golven te dempen en kleine boten te hinderen.

Op de stranden van Ghana zeggen vissers dat de zee sommige jaren “ziek aankomt”.
Hun netten komen zwaar boven - niet door vis, maar door stapels glibberige bruine algen die vaag naar rotting ruiken.

In Barbados en langs de kusten van Mexico beginnen hotelmedewerkers hun dag tegenwoordig met tractoren, niet met handdoeken.
Ze schrapen tonnen sargassum van resortstranden nog voor toeristen wakker worden, laden het in trucks en voeren het af alsof het afval is.

In 2018 en opnieuw in 2023 strekte de gordel zich uit over meer dan 8.000 kilometer, van West-Afrika bijna tot aan de Golf van Mexico.
Sommige wetenschappers schatten dat in piekjaren tientallen miljoenen ton sargassum in deze band drijven.

Wat maakte van een ooit lokaal zeewier een fenomeen op continentale schaal?
Een deel van het antwoord ligt op land.
Rivieren zoals de Amazone en de Congo voeren tegenwoordig meer voedingsstoffen aan - uit kunstmest, rioolwater en industrieel afval - dan ze decennia geleden deden.

Wanneer die voedingsstoffen in warm Atlantisch water terechtkomen, gedraagt sargassum zich als onkruid na een plotselinge regenbui.
Het groeit snel, verspreidt zich breed en blijft niet op één plek.

Dan pakken wind en stromingen het op, en knopen ze die losse plekken aan elkaar tot één gigantische drijvende gordel.
De oceaan herschikt zichzelf stilletjes als weerspiegeling van wat wij aan land doen.

Wat deze bruine lintstrook echt doet met kusten en mensen

Als je de gordel alleen van een satellietbeeld kent, is het makkelijk om hem te zien als iets abstracts, iets ver weg.
Op de grond heeft hij een geur, een textuur, een stemming.

Wanneer sargassum zich opstapelt op stranden, begint het snel te ontbinden.
Het zeewier verandert van knisperend bruin naar slijmerig zwart en laat waterstofsulfidegas vrij - die onmiskenbare rotte-eierenlucht die in de neus brandt en in de ogen prikt.

Sommige Caribische ziekenhuizen melden meer patiënten met hoofdpijn, misselijkheid en irritatie van de luchtwegen op dagen met veel sargassum.
Toeristen annuleren stilletjes hun reizen.
Lokale bewoners proberen gewoon weer een seizoen door te komen.

Op een klein eiland in de Kleine Antillen omschreef een pensionhouder de toestroom van 2022 als “alsof je wakker wordt met een nieuwe kustlijn, gemaakt van rottende salade”.
Haar ochtendritueel veranderde van de ene dag op de andere.
In plaats van koffie te zetten voor gasten, belde ze de gemeente om te vragen wanneer de opruimwagens zouden komen.

Aan Mexico’s Riviera Maya geven resorts nu elk jaar honderdduizenden dollars uit aan barrières, opruimploegen en speciaal materieel om de algen weg te trekken vóór de middagzon er een stinkend tapijt van maakt.
Vissers in Senegal en Sierra Leone melden gescheurde netten en langere tochten om schoon water te vinden.

Er zit een stille vermoeidheid in hun stemmen.
Het zijn geen klimaatwetenschappers.
Het zijn gewoon mensen van wie de routine is gekaapt door een zeewier dat weigert op zee te blijven.

Ecologisch is het verhaal ingewikkeld.
Op open zee biedt sargassum schuilplaatsen aan jonge zeeschildpadden, vissen en krabben: een soort drijvende kraamkamer.
Daar hoort het bij het normale weefsel van de oceaan.

De problemen beginnen wanneer die matten in enorme hoeveelheden ondiep water binnenkomen.
Ze blokkeren zonlicht en ontnemen zeegras en koraalriffen licht.
Terwijl ze rotten, onttrekken ze zuurstof aan het water, waardoor zuurstofarme “dode zones” ontstaan waarin vissen moeite hebben om te ademen.

Wetenschappers zien de gordel als een levende indicator: een biologisch markeerstiftspoor dat het snijpunt van opwarmende zeeën, veranderende stromingen en menselijke vervuiling zichtbaar maakt.
Eerlijk is eerlijk: bijna niemand denkt aan kunstmestafspoeling terwijl je in de supermarkt een heldergroene krop sla uitkiest.
Toch kunnen de gevolgen een oceaan verderop aanspoelen.

Kunnen we leven met een zeewiergordel die niet meer verdwijnt?

Aan sommige kusten behandelen mensen de jaarlijkse komst van sargassum inmiddels als een nieuw seizoen.
Er is het droge seizoen, het regenseizoen, en nu: het zeewierseizoen.

Onderzoekers en ondernemers proberen dit “afval” om te zetten in iets nuttigs.
Ze testen manieren om sargassum te verwerken tot compost, diervoeder, biogas, bouwmaterialen, zelfs koolstofarme bakstenen.

Een team in Mexico experimenteert met gedroogde sargassumvezels als onderdeel van milieuvriendelijke bouwpanelen.
In West-Afrika hebben sommige boeren kleine hoeveelheden verwerkt sargassum door de bodem gemengd om water beter vast te houden op droge akkers.
Het idee is simpel: als het toch blijft komen, kunnen we er misschien ten minste een deel van omleiden.

Natuurlijk zijn niet alle ideeën goede ideeën.
Sommige vroege pogingen om vers sargassum direct als meststof te gebruiken verbrandden gewassen door het zoutgehalte of door zware metalen.
Anderen dumpten het verzamelde sargassum terug in diep water, met het risico zuurstofarme zones op zee te creëren.

We kennen dat moment allemaal: een snelle oplossing voor een rommelig probleem wordt stilletjes een nieuw probleem.
Wetenschappers waarschuwen nu voor overhaaste “oplossingen” die geen rekening houden met langetermijneffecten op bodem, grondwater en zeeleven.

Voor kustgemeenschappen die al worstelen met erosie, stormen en overbevissing kan nóg een ingewikkelde variabele te veel voelen.
Daarom verschuift het gesprek langzaam van “Hoe raken we ervan af?” naar “Hoe passen we ons aan zonder het erger te maken?”

“Deze gordel is niet alleen een zeewierverhaal; het is een klimaatverhaal, in bruin over de Atlantische Oceaan geschreven,” zegt een mariene biogeochemicus die het fenomeen bestudeert.
“Het vertelt ons tegelijk wat er gebeurt op land, in rivieren en in de atmosfeer.”

• Observeer je kust
  Let op wanneer sargassum aankomt, hoe het ruikt en hoe het het water verandert. Zulke patronen zeggen veel over lokale stromingen en stormen.
• Vraag waar het vandaan komt
  Lokale overheden en onderzoekers publiceren vaak seizoensverwachtingen. Weten of jouw regio in de frontlinie ligt helpt bij het plannen van evenementen, toerisme en visreizen.
• Volg het geld
  Sommige regio’s bieden steun voor opruiming of proefprojecten. Begrijpen wie betaalt - en waarvoor - laat zien hoe serieus het probleem wordt genomen.
• Blijf nieuwsgierig, niet verdoofd
  Een strand dat plots naar rotte eieren ruikt, probeert je iets te vertellen. Nieuwsgierigheid is een stille vorm van verdediging tegen berusting.

De bruine gordel als waarschuwingslijn die we nog kunnen lezen

Sta op een strand dat verstikt is door sargassum, en het tafereel voelt vreemd vertrouwd, zelfs als je het nooit eerder zag.
Het aangespoelde zeewier, de bezorgde hoteleigenaar die naar de horizon tuurt, de vissers die naar verstrikte netten staren - het is dezelfde spanning die door hittegolven, natuurbranden en verbleekte koralen loopt.

Geen apocalyps.
Gewoon een dagelijks leven dat langzaam uit vorm buigt.

De Great Atlantic Sargassum Belt is niet één enkele slechterik.
Het is een symptoom, aan elkaar genaaid uit talloze kleine keuzes verspreid over continenten: kunstmest op velden, ongezuiverd afvalwater, fossiele brandstoffen die ver van de kust worden verbrand.
De gordel verzamelt die keuzes simpelweg tot één zichtbare lijn.

Voor wetenschappers wordt die lijn een soort barometer.
Wanneer de gordel dikker wordt of vroeger aankomt, kijken ze stroomopwaarts: naar regenval boven de Amazone, naar rivierafvoer uit West-Afrika, naar veranderende windpatronen boven de Atlantische Oceaan.

Voor kustbewoners is die barometer lichamelijker.
Het extra mondmasker tijdens een wandeling langs het strand.
De geannuleerde boottocht.
Het hotel dat stilletjes twee kamers sluit met uitzicht op een bijzonder stinkend stuk kust.

Sommige jaren brengen wat verlichting.
Andere voelen overweldigend.
En ergens tussen data en dagelijkse sleur hangt een vraag: hoe leven we met een planeet die steeds duidelijkere feedback blijft geven?

Deze bruine lintstrook tussen Afrika en de Atlantische Oceaan past niet netjes in één categorie.
Het is niet puur een ramp, en niet puur een kans.

Het voedt jonge schildpadden en doodt zeegras.
Het inspireert nieuwe materialen en vreet gemeentebudgetten op.
Het herinnert ons eraan dat oceanen geen lege plekken op de kaart zijn, maar spiegels die stilletjes weerspiegelen wat er op land gebeurt.

Als er één draad door alle gesprekken over sargassum loopt, dan is het deze: de gordel is er al.
Of hij gewoon nog een seizoenslijn op de kalender wordt, een motor voor innovatie, of een breekpunt voor kwetsbare gemeenschappen, hangt af van de verhalen, het beleid en de keuzes die we er in de komende jaren aan verbinden.

Kernpunt	Detail	Waarde voor de lezer
Groeiende Atlantische sargassumgordel	Enorme bruine zeewierstrook die zich in piekjaren over duizenden kilometers uitstrekt tussen Afrika en de Amerika’s	Helpt je de schaal van het fenomeen te visualiseren en te begrijpen waarom het wereldwijd aandacht krijgt
Impact in de echte wereld op kusten	Stranden worden overspoeld, stankoverlast, gezondheidsklachten, verlies aan toerisme en extra druk op lokale vissers en werknemers	Maakt het probleem tastbaar als je reist, aan zee woont of afhankelijk bent van kusteconomieën
Signalen van bredere milieuverandering	Gelinkt aan nutriëntenafspoeling, opwarmende oceanen, verschuivende stromingen en neerslagpatronen	Laat zien hoe keuzes op land op afstand kunnen terugkeren als zichtbare verandering op het oceaanoppervlak

FAQ:

• Is de sargassumgordel nieuw? Het zeewier zelf is niet nieuw, maar de schaal en de regelmaat van deze enorme Atlantische gordel zijn vooral in het afgelopen decennium ontstaan en zijn veel intenser en wijder verspreid geworden.
  
• Veroorzaakt sargassum alleen maar problemen? Nee. Op open zee biedt het habitat en beschutting aan veel mariene soorten. De grootste problemen ontstaan wanneer enorme hoeveelheden ondiepe wateren binnen drijven en zich op stranden opstapelen.
  
• Wordt de gordel rechtstreeks veroorzaakt door klimaatverandering?