Volgens tuinexperts mag je nooit kruiden te dicht opeen in potten planten.

De basilicum zag er perfect uit in het tuincentrum. Weelderig, geurig, vol dikke trossen bladeren. Twintig minuten later, op mijn piepkleine stadsbalkon, hing hij al slap alsof hij spijt had dat hij met me mee naar huis was gegaan. Ik deed wat de meesten van ons doen: een oude pot gepakt, wat overgebleven potgrond erin geschept, de wortels strak aangedrukt, en een flinke slok water gegeven.

Een week lang deed hij alsof alles prima was. Toen begon het vergelen. De stengels werden onderaan zwart. Op een ochtend raakte ik de aarde aan en die voelde… moerassig. De plant kwam zo in mijn hand mee. De wortels waren pap.

Toen zei een ervaren tuinier-vriend één zin die voorgoed veranderde hoe ik kruiden plant.

“Je hebt ’m verdronken nog voor hij een kans kreeg.”

De ene fout die tuiniers je smeken niet te maken

Vraag eender welke balkon- of tuinier wat kruiden in potten het snelst om zeep helpt, en je hoort telkens hetzelfde: stilstaand, opgesloten water. Niet het vergeten water te geven. Niet goedkope aarde. De echte kruidenmoordenaar in potten is slechte drainage.

We houden van onze planten, dus we stoppen ze te strak weg. Zware grond. Geen gat, of een piepklein gaatje dat verstopt raakt. Een schotel die dagenlang vol blijft staan. Vanboven lijkt alles normaal: groene blaadjes, misschien een beetje slap. Maar onderaan verstikken de wortels in een koud bad waar ze nooit om gevraagd hebben.

Als je rozemarijn drie keer na elkaar ziet sterven door wortelrot, vergeet je dat beeld niet.

Een Parijse tuinier die ik op een dak ontmoette, vertelde een opvallend verhaal. Hij beheerde meer dan vijftig potten kruiden voor een restaurant: basilicum, tijm, bieslook, munt, koriander. Zelfde zon,zelfde gietroutine, dezelfde meststof. En toch bleef één volledige rij basilicum telkens in elkaar zakken.

Eerst gaf hij de hitte de schuld. Dan de wind. Dan het ras. Uiteindelijk trok hij, gefrustreerd, een plant eruit. De wortels waren bruin en slijmerig. Bleek dat die ene rij potten een licht holle bodem had, waardoor het drainagegat net een beetje hoger zat. Water verzamelde zich onder de wortelkluit en bleef daar staan.

Toen hij in elke pot een tweede gat boorde en ze op kleine tegeltjes zette, groeide de volgende lading basilicum zó snel dat de chefs hem smeekten het wat rustiger aan te doen.

Drainage klinkt technisch, bijna saai, maar het is de stille wet die elke kruidpot regeert. Deze planten zijn geëvolueerd in grond die ademt: regen komt, en daarna trekt het water weg en stroomt er lucht naar binnen. In een pot stopt die natuurlijke beweging. De enige ontsnappingsroute voor overtollig vocht is dat kleine gat onderaan, en wat je tussen de wortels en die uitgang stopt, bepaalt alles.

Teveel samengedrukte grond, geen luchtigheid, een verstopt gat, en je pot wordt een afgesloten potje. Wortels hebben zuurstof nodig om te werken. Zonder zuurstof beginnen ze te rotten, schimmels nemen het over, en de plant gaat “mysterieuze” achteruit. We geven onze groene vingers de schuld, het weer, zelfs de maan.

De simpele waarheid is: als water niet weg kan, kan je kruid niet leven.

Zo plant je kruiden in pot zoals tuiniers het écht doen

Tuiniers die jarenlang kruiden laten floreren, herhalen allemaal hetzelfde ritueel. Voor er ook maar één schep aarde in gaat, bekijken ze de pot als een loodgieter. Waar gaat het water naartoe? Hoe snel? Wat kan het blokkeren?

Begin met een pot met minstens één degelijk drainagegat. Maak daarna een basislaag: een paar kleikorrels, stukjes gebroken terracotta of grof grind onderaan. Niet dik, gewoon genoeg om te voorkomen dat de aarde het gat afdicht.

Gebruik daarbovenop een lichte, luchtige mix. Iets dat bedoeld is voor potplanten of kruiden, niet zware tuingrond. Meng er een handje zand of perliet door als het te compact aanvoelt. Het doel is simpel: water moet erdoorheen stromen, niet blijven staan en wachten om problemen te veroorzaken.

Als je nu denkt: “Ik heb basilicum echt wel eens in een sierpot zonder gat gepropt,” dan ben je niet alleen. We kennen het allemaal: het mooie potje wint het van de praktische keuze. Het kruid staat prachtig op de vensterbank… ongeveer drie weken.

Dan komen de klassieke symptomen: bladeren die onderaan vergelen, een zure geur uit de potgrond, rouwvliegjes die eromheen zweven. Je geeft minder water, dan weer meer, dan weer minder, in een poging een probleem op te lossen dat al vastzit - beneden, waar je het niet ziet.

Eerlijk is eerlijk: niemand tilt elke pot op en controleert elke dag de onderkant. Daarom hameren tuiniers erop dat je drainage oplost bij het planten, niet later wanneer het misgaat.

Een balkonteler in Lyon zei het kort en scherp:

“Mensen denken dat ze kruiden kapotmaken door verwaarlozing. Meestal maken ze ze kapot met vriendelijkheid en zonder drainage. Een pot zonder gat is een vaas, geen thuis.”

Wat doen ervaren tuiniers dan concreet, stap voor stap? Ze volgen vaak deze simpele mentale checklist:

• Kies een pot met minstens één echt drainagegat, geen decoratieve imitatie.
• Leg onderaan een dun laagje grof materiaal (kiezels, potsscherven).
• Vul met een lichte, goed drainerende potgrond, nooit pure tuinaarde.
• Geef één keer water, laat het overschot volledig weglopen en leeg daarna de schotel onder de pot.
• Zet potten iets verhoogd op pootjes, tegeltjes of houten latjes zodat water vrij kan wegstromen.

Anders kijken naar hoe we onze kruiden in pot verzorgen

Zodra je doorhebt hoeveel kruidenverzorging neerkomt op dat “onzichtbare” deel onder de aarde, kijk je anders naar je potten. Die slappe munt heeft misschien geen dorst. Die kwijnende tijm heeft misschien geen mest nodig. Het echte verhaal wordt vaak geschreven onderaan de pot, waar lucht, water en wortels samenwerken - of botsen.

Er zit iets geruststellends in dat besef. Dat je basilicum sterft, bewijst niet dat jij slecht bent met planten. Misschien gaf je hem gewoon een badkuip in plaats van een ademend bed. De volgende keer besteed je één minuut extra aan het controleren van het gat, een handje kiezels, de mix wat luchtiger maken.

Sommige tuiniers boren zelfs extra gaten in mooie keramische potten, of schuiven een plastic kweekpot met perfecte drainage in een decoratieve overpot. Het is een kleine aanpassing die alles verandert.

Je merkt misschien dat, zodra de drainage klopt, al het advies over water geven “als de bovenste paar centimeter droog zijn” ineens veel beter werkt. Vrienden beginnen te vragen waarom jouw kruiden er zo gezond uitzien op datzelfde kleine balkon. En jij glimlacht waarschijnlijk, denkt aan die ene zompige basilicum van jaren geleden, en draait stilletjes hun pot om om even onderaan te kijken.

Kernpunt	Detail	Waarde voor de lezer
Goede drainage is niet onderhandelbaar	Kruiden in potten sterven het snelst door opgesloten water en wortelrot	Helpt de meest voorkomende oorzaak van mislukte kruiden voorkomen
Keuze van pot en potgrond telt	Gebruik potten met echte gaten en lichte, luchtige mixes met zand of perliet	Geeft wortels een omgeving die dichter bij natuurlijke omstandigheden ligt
Eenvoudige opstelling, lange-termijn winst	Dun laagje grof materiaal, potten verhogen, schotels leegmaken	Gezondere planten, minder “mysterie”-sterfte, betere oogst

FAQ

• Vraag 1 Kan ik kruiden kweken in een pot zonder drainagegat als ik voorzichtig ben met water geven? Technisch kan het, maar tuiniers raden het bijna altijd af. Zelfs met voorzichtig gieten bouwen zouten en overtollig vocht zich op. Een kweekpot met gaten in een decoratieve overpot is een veiliger compromis.
• Vraag 2 Heb ik echt grind of kiezels onderaan de pot nodig? Een dun laagje helpt voorkomen dat aarde het gat verstopt en verbetert de doorstroming. Het “zuigt” geen water op, maar creëert wel een kleine buffer die wortels weghoudt van stilstaand vocht.
• Vraag 3 Welke potgrond is het beste voor kruiden in pot? Gebruik een kwaliteitsvolle potgrond voor containers/potten, geen dichte tuingrond. Voor mediterrane kruiden zoals rozemarijn of tijm kan je extra zand of grit mengen voor nog betere drainage.
• Vraag 4 Hoe zie ik of mijn kruid last heeft van slechte drainage? Let op vergelende onderste bladeren, trage groei, een muffe geur, of aarde die dagenlang nat blijft. Als je de plant eruit schuift en de wortels zijn bruin en papperig in plaats van wit en stevig, is drainage waarschijnlijk de boosdoener.
• Vraag 5 Moet ik altijd een schotel onder mijn potten gebruiken? Schotels zijn prima, zeker binnen, maar ze mogen niet vol blijven staan. Laat de pot na het water geven uitlekken en leeg dan de schotel zodat wortels niet in een permanente plas staan.